security and safety ποιά η διαφορά? Με ενδιαφέρει καθώς είναι στο πρόγραμμα σπουδών Στέλεχος Ασφαλείας
Στα ελληνικά η λέξη «ασφάλεια» καλύπτει δύο διαφορετικές έννοιες, και γι' αυτό μπερδεύεται. Στα αγγλικά το security αφορά την προστασία από εσκεμμένη βλάβη, δηλαδή από ανθρώπους που θέλουν να κάνουν κακό: κλοπή, διάρρηξη, βανδαλισμός, βία, τρομοκρατία, επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Το safety αφορά την προστασία από ατυχήματα και κινδύνους χωρίς πρόθεση: πυρκαγιά, πτώση, ηλεκτροπληξία, εργατικό ατύχημα, επικίνδυνα υλικά, πανικός σε συνωστισμό. Σε μία φράση: το security προστατεύει από κάποιον, ενώ το safety προστατεύει από κάτι.
Στην πράξη τα δύο συχνά τραβούν προς αντίθετες κατευθύνσεις, και αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον σημείο. Μια κλειδωμένη πόρτα εξόδου βοηθά το security, αλλά αν ξεσπάσει φωτιά γίνεται κίνδυνος για το safety, γιατί οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να βγουν γρήγορα. Σε έναν χώρο σαν την Ακρόπολη, ο έλεγχος εισόδων, η επιτήρηση και η πρόληψη φθορών ανήκουν στο security, ενώ η διαχείριση του κόσμου, ο σχεδιασμός εκκένωσης, η πυρασφάλεια και η πρόληψη πτώσεων στα ολισθηρά μάρμαρα ανήκουν στο safety. Ένας καλός επαγγελματίας ασφάλειας πρέπει να ισορροπεί και τα δύο.
Για το πρόγραμμα που εξετάζεις, ο τίτλος «Στέλεχος Ασφαλείας» μπορεί να καλύπτει και τις δύο πλευρές, ανάλογα με το αναλυτικό πρόγραμμα. Αν περιέχει μαθήματα για πυρασφάλεια, πρώτες βοήθειες και υγεία και ασφάλεια στην εργασία, είναι safety. Αν περιέχει φύλαξη, έλεγχο πρόσβασης, συστήματα συναγερμού και διαχείριση περιστατικών, είναι security. Σε πολλά προγράμματα υπάρχει μίγμα. Ο πιο σίγουρος τρόπος είναι να δεις τον κατάλογο των μαθημάτων και να δεις προς ποια κατεύθυνση γέρνει.
στο ιδιο πλαίσιο θέλω έννοιες, όπως η επικινδυνότητα, η τρωτότητα, ο κίνδυνος, η απειλή, η κρίση, η καταστροφή
Αυτές οι έννοιες συνδέονται σε μια αλυσίδα, και αξίζει να τις δεις ως αλυσίδα και όχι ως ξεχωριστούς ορισμούς.
Η επικινδυνότητα (hazard) είναι η εγγενής δυνατότητα ενός πράγματος ή φαινομένου να προκαλέσει βλάβη, χωρίς να έχει ακόμη προκαλέσει κάτι: ένας σεισμός, ένα εύφλεκτο υλικό, ένα ολισθηρό μάρμαρο. Συνήθως ανήκει στο safety, επειδή δεν υπάρχει πρόθεση. Η απειλή (threat) είναι το αντίστοιχο στο security: ένας δράστης με πρόθεση και ικανότητα να βλάψει, όπως ένας κλέφτης, ένας βάνδαλος ή ένας τρομοκράτης. Η επικινδυνότητα λοιπόν είναι «κάτι που μπορεί να βλάψει», ενώ η απειλή είναι «κάποιος που θέλει και μπορεί να βλάψει».
Η τρωτότητα (vulnerability) αφορά τον στόχο και όχι την πηγή του κινδύνου. Είναι η αδυναμία που κάνει έναν χώρο, ένα σύστημα ή μια κοινότητα ευαίσθητα σε βλάβη: μια ανοιχτή πύλη, μια παλιά καλωδίωση, ένας πολυσύχναστος χώρος χωρίς διαδρομές διαφυγής. Η ίδια επικινδυνότητα χτυπά διαφορετικά δύο χώρους, ανάλογα με την τρωτότητά τους.
Ο κίνδυνος (risk) προκύπτει όταν συνδυάσεις τα παραπάνω. Είναι η πιθανότητα να συμβεί μια βλάβη και το μέγεθος των συνεπειών της. Μια απλοποιημένη εκδοχή που θα δεις συχνά είναι κίνδυνος = απειλή (ή επικινδυνότητα) × τρωτότητα × συνέπειες. Αν κάποιο από τα τρία μηδενιστεί, ο κίνδυνος μειώνεται δραστικά. Εδώ υπάρχει μια παγίδα στη γλώσσα: η ελληνική λέξη «κίνδυνος» αποδίδει και το danger και το risk, ενώ στα αγγλικά το danger είναι η άμεση έκθεση σε βλάβη και το risk είναι η εκτίμηση πιθανότητας και συνεπειών. Στα πλαίσια του management, όταν λες «κίνδυνος», εννοείς σχεδόν πάντα το risk.
Η κρίση (crisis) δεν είναι το ίδιο με το περιστατικό. Είναι μια κατάσταση όπου κάτι σημαντικό απειλείται, ο χρόνος πιέζει, η πληροφόρηση είναι ελλιπής και οι συνηθισμένες διαδικασίες δεν αρκούν, οπότε χρειάζονται άμεσες αποφάσεις υπό αβεβαιότητα. Ένα μικρό περιστατικό που διαχειρίζεται σωστά δεν γίνεται κρίση, ενώ ένα ίδιο περιστατικό που ξεφεύγει μπορεί να γίνει. Η καταστροφή (disaster) είναι το επόμενο επίπεδο: το γεγονός που προκαλεί τόσο σοβαρή διατάραξη στη λειτουργία μιας κοινότητας ή ενός οργανισμού, ώστε να ξεπερνά τις δυνατότητές του να το αντιμετωπίσει με τους δικούς του πόρους και να χρειάζεται εξωτερική βοήθεια. Ο ορισμός αυτός προέρχεται από τη διεθνή βιβλιογραφία της διαχείρισης καταστροφών, και η καταστροφή κρίνεται από το αποτέλεσμα και την ανεπάρκεια των δυνατοτήτων, όχι από το μέγεθος του φαινομένου. Ένας ίδιος σεισμός μπορεί να είναι καταστροφή για μια περιοχή και απλό περιστατικό για μια άλλη που είναι καλύτερα προετοιμασμένη.
Αν θες να τα θυμάσαι σε μία πρόταση: μια επικινδυνότητα ή απειλή συναντά μια τρωτότητα και δημιουργεί κίνδυνο, και αν ο κίνδυνος υλοποιηθεί και ξεφύγει, φτάνεις σε κρίση, και αν η κρίση ξεπεράσει τις δυνατότητές σου, σε καταστροφή.
στο ιδιο πλαίσιο η ένοια του οργανωμένο έγκλημα
Το οργανωμένο έγκλημα είναι η εγκληματικότητα που ασκείται από ομάδες και όχι από μεμονωμένους δράστες, με σχέδιο, διάρκεια και καταμερισμό ρόλων. Στη διεθνή βιβλιογραφία και στη Σύμβαση του ΟΗΕ του Παλέρμο (2000) ο πυρήνας του ορισμού είναι μια δομημένη ομάδα τριών τουλάχιστον προσώπων, που υπάρχει για κάποιο χρονικό διάστημα και δρα συντονισμένα για να διαπράξει σοβαρά εγκλήματα με σκοπό το οικονομικό ή άλλο υλικό όφελος. Στο ελληνικό δίκαιο αντίστοιχος είναι ο ορισμός της «εγκληματικής οργάνωσης» στο άρθρο 187 του Ποινικού Κώδικα, που στηρίζεται στα ίδια στοιχεία: διάρθρωση, διάρκεια στον χρόνο, τουλάχιστον τρία πρόσωπα, συντονισμένη δράση για τη διάπραξη σοβαρών εγκλημάτων. Τα ακριβή στοιχεία και ο κατάλογος των εγκλημάτων αξίζει να τα δεις στο κείμενο του άρθρου, γιατί έχουν τροποποιηθεί στο παρελθόν και αυτό ακριβώς θα διδαχθείς στα μαθήματα του ποινικού δικαίου.
Αυτό που το ξεχωρίζει από το κοινό έγκλημα είναι η οργάνωση και όχι το είδος της πράξης. Μια διάρρηξη από έναν δράστη είναι απλό έγκλημα, ενώ μια σειρά ληστειών με προηγούμενη παρακολούθηση, κατανομή ρόλων (κατάσκοπος, οδηγός, εκτελεστές, αγοραστής της λείας) και συνέχεια στον χρόνο είναι οργανωμένο. Τυπικά χαρακτηριστικά είναι η ιεραρχία ή τουλάχιστον συντονισμός, η σταθερότητα της ομάδας, το κέρδος ως βασικό κίνητρο, η χρήση βίας, εκφοβισμού ή διαφθοράς για να προστατευτεί η δράση, και συχνά η διείσδυση σε νόμιμες επιχειρήσεις για το ξέπλυμα των εσόδων. Αυτό το τελευταίο το ξεχωρίζει από την τρομοκρατία, η οποία έχει πολιτικό ή ιδεολογικό στόχο και όχι κέρδος, αν και στην πράξη οι δύο μπορεί να συνεργάζονται ή να χρησιμοποιούν τις ίδιες μεθόδους.
Στο πλαίσιο που συζητούσαμε, το οργανωμένο έγκλημα είναι ο πιο απαιτητικός τύπος απειλής, γιατί ο δράστης έχει πρόθεση, ικανότητα, πόρους και χρόνο. Δεν ψάχνει την ευκαιρία, την προετοιμάζει: μελετά τρωτότητες, κάνει αναγνώριση του χώρου, δοκιμάζει τα μέτρα προστασίας. Γι' αυτό σχετίζεται άμεσα με μαθήματα του προγράμματός σου όπως η ασφαλής μεταφορά χρημάτων και αξιών, η προστασία υποδομών και η εγκληματολογία, και νομικά με το ειδικό μέρος του ποινικού δικαίου και τους ειδικούς ποινικούς νόμους. Για το στέλεχος ασφαλείας το πρακτικό συμπέρασμα είναι ότι ένα μέτρο που σταματά τον τυχαίο δράστη μπορεί να μην αρκεί απέναντι σε οργανωμένη ομάδα, οπότε η προστασία χρειάζεται επίπεδα, εφεδρείες και πρόβλεψη για το ενδεχόμενο εσωτερικής συνέργειας.